Van hier naar daar – over overgang

Dit schooljaar is een bijzonder jaar voor ons. Voor onze dochter. De kleutertijd is voorbij en de eerste stappen in het eerste leerjaar worden gezet. Een hele verandering, een grote overgang. Onze baby is geen baby meer, maar een écht kindje. Natuurlijk al langer dan 1 september van dit jaar, maar nu wel officieel. En dat is even slikken, als mama en als papa.

Met de start van dat nieuwe schooljaar viel er ook een mailtje in onze digitale brievenbus. Eentje van de parochie. Met de uitnodiging om naar de info-avond te komen over de eerste communie. Het zou anders zijn dan andere jaren, want de voorbereidingen gebeuren vanaf nu niet langer op school, maar worden door de Kerk zelf in handen genomen. En dat vraagt dus om wat meer informatie. Zodat we, als ouders, een (misschien meer overdachte?) keuze kunnen maken voor een viering dichtbij God.

Los van onze – daarom niet altijd even consequente – ideologische keuzes, het wrong in ons gezin. Het hele idee, de mail, de aanpak.
Ik had me misschien nog kunnen verzoenen met de voorbereidingen ervan op school. Alle kindjes in de klas, iedereen doet mee. Het idee van ‘wij doen iets samen’. Of dat dan nog ‘iets’ met God te maken had of niet, misschien had ik me er nog kunnen over zetten. Alhoewel. Mijn dochter was gewoon meegelopen, had meegezongen en zou – net als al haar klasgenootjes –  aan het einde van de viering dat roosje aan mama/papa/meter/peter gegeven hebben. Om eigenlijk de hele viering te zitten wiebelen op haar stoel en met haar gedachten bij die cadeaus en dat feest te zijn. Betekenis? Umm…

Het is al even onderwerp van gesprek, hier thuis. Waarom zou je je kind deel willen laten uitmaken van een gemeenschap waartoe je zelf echt niet behoort, als gezin. Is dat niet hetzelfde als je kind inschrijven in een school waarvan het pedagogische project niet strookt met jouw opvoedingsvisie? Of stemmen op een politieke partij waar je niet (helemaal) achter kan staan? Ok, over dat laatste valt wel nog iets te zeggen. Ik denk niet dat dat kan, stemmen voor een partij waarvan alle opvattingen perfect uitlijnen met die van jou. Maar die er toch zo dicht mogelijk bij aanleunen, nee? Whatever. Je snapt waar ik naartoe wil.

Misschien denken we te veel na? Nee, niet misschien. Het is gewoon zo. Het zou immers veel makkelijker zijn om gewoon mee te dobberen. Geen vragen te stellen, zo’n wit kleedje te kopen en bloemenspeldjes in haar haren te steken. Het te zien als een traditie, een gewoonte, iets wat nu eenmaal zo hoort.
Oh, en écht alle respect voor wie er wel kiest om zijn/haar kind een communie te laten doen. ’t Is een keuze. En dit is maar mijn/ons idee over dat hele gebeuren. Meer niet. Ik ga ervan uit dat de meeste ouders de beslissingen nemen die zij het beste vinden voor hun kind. Weloverdacht en met heel hun hart.

Maar in ons gezin is die communie dus een brug te ver. In elk huishouden moeten er compromissen gesloten worden. We kozen er dan ook voor om onze dochter geen eerste communie te laten doen. Maar we willen wel symboliek en diepgang. Een schikking, dus.
Maar wat willen dan wel? Het zomaar laten passeren, is ook geen optie voor ons.

Alternatieven zijn er bijna niet. Ok, ja, vervang ‘God’ door ‘ik/de mens/wij’, dat kan ook. Een humanistische overgangsrite. Kort door de bocht, ik weet het, er zijn nog wel wat andere mogelijkheden. Maar voor mij blijft het eigenlijk gewoon hetzelfde: vaak een viering (al dan niet met uitgebreide voorbereiding, in groep), taal die aan kinderen voorbij gaat en de focus van het kind beperkt tot de mooie kleren en de cadeaus die liggen te wachten. En weer onder een ideologisch en/of geïnstitutionaliseerd bladerdak. Nope.
Gewoon ‘een feest’ zonder meer, is voor ons ook niet voldoende. Da’s dan weer te weinig.
Een reisje of trip naar weet-ik-veel-waar…mjah, nee. Allez, toch niet als enige alternatief.

We blijven op onze honger zitten. Omdat we het echt wel willen, die nieuwe levensfase waarin onze dochter terechtkomt, vieren. Met symboliek en eventueel zelfs met rituelen. Maar daarom niet religieus gekleurd. We zijn met twee (allez, drie), dus compromis, remember.

We stelden ons een aantal vragen. Die ons uiteindelijk op weg zetten naar het uitdenken van een aantal alternatieven. Ik deel ze graag, wie weet welke inspiratie ze brengen.

1. Waarom zou je dat moment willen vieren?

Rites de passage, overgangsrituelen, zijn momenten die de overgang van de ene levensfase naar de andere aanduiden. Belangrijke momenten. Waarbij mensen willen stilstaan, wat voorbij is overmijmeren en vooruitkijken naar wat komt – en dat dan vaak samen met anderen.
De eerste communie is een speciaal overgangsmoment voor wie christelijk gelovig is, want het is de eerste van een reeks initiatierituelen, waarbij kinderen worden opgenomen in de gelovige gemeenschap. Snap dus waarom manlief en ik de bedenking maakten over dat ‘deel uitmaken van een gemeenschap waartoe je als gezin niet behoort of waarmee je je niet kan verzoenen’?

Maar het is en blijft nu eenmaal een spannend moment én de start van een nieuwe fase in het leven van een kind en de ouders. Al was het maar omdat het vanaf nu leerplichtig is, huiswerk moet maken of eindelijk mag starten in de jeugdbeweging. Omdat het leert lezen. Omdat het ontwikkelingspsychologisch in een volgende fase terechtkomt en andere dingen kan bedenken én uitvoeren dan in die vorige kleuterfase.
Omdat de taak van mama en papa ook verandert. Van echte zorg naar meer ondersteuning. Begeleiding in het zelfstandiger worden. Vul maar aan…

Of gewoon ook niet. Misschien is het helemaal niks speciaals, die periode. Kan best en is prima. Misschien was een verhuizing veel bepalender. Of de start op een nieuwe school. De geboorte van een broertje of zusje. Genezing van een ziekte, herstel van een ongeval, een officiële adoptie of het huwelijk van mama en papa. Allemaal momenten die de start van een ander leven inluiden. En die even goed (of even goed niet) een moment in de schijnwerpers kunnen krijgen.

Belangrijk is dat je je niet verplicht moet voelen om één moment als ‘levensveranderend’ te moeten zien. Zoek naar wat voor jou, jullie, impact heeft. Ook al is dat iets helemaal anders.

2. Waarom zou je dat in april/mei/juni doen?

Traditioneel worden communies en lentefeesten gehouden in de lente. Te snappen, want het seizoen van nieuw leven. Dus symbolisch ideaal voor zo’n overgangsritueel. En met wat geluk is het dan ook nog eens mooi weer. Dubbele bingo.
Maar wie zegt er dat je je moet beperken tot die periode? Waarom kan je zo’n overgangsmoment niet doen tijdens een heel (school-)jaar, in de grote vakantie, of in een aantal opeenvolgende weekends? Op een avond, ’s nachts of heel vroeg in de ochtend. Niks zegt meer ‘nieuwe fase’ dan het ochtendgloren, de nacht ademt ‘overgang’ uit en de avond sluit iets af. Simpel, nee?

Er zijn dagen, momenten genoeg waarop een nieuwe fase kan starten. Tijdens de langste dag, de langste nacht, de eerste dag van lente/vakantie/maand/week/jaar/verblijf/…. Of de allerlaatste ervan. Tijdens de nachten waarop de Perseïden te zien zijn, in augustus. Op vakantie. Tijdens eb of vloed. Of springtij. Wanneer de eerste sneeuw gevallen is – hoewel, in België kan dat onvoorspelbaar zijn en loop je zelfs de kans niks te kunnen doen omdat die sneeuw vaak al smelt voor hij de grond geraakt heeft. Maar wel mooi, zo’n wit tapijt en het gedempt geluid… Een clean sheet.

Maar moet het eigenlijk mooi weer zijn? Wat denk je van de herfst? Een fase voorbij en al uitkijken naar de volgende.
Op zo’n dag waarop het pijpenstelen regent. Laarzen aan, modder overal. Een gescheurde broek, vingernagels vol zand. Zéér vuile voeten in kletsnatte sokken. Moet je eigenlijk wel schoenen aandoen? Moet dat allemaal zo proper verlopen, een overgangsmoment… . Ik stel de vraag. Ik nodig uit tot nadenken.

3. Hoe lang moet dat allemaal duren?

Ja, goeie vraag.
Zo’n traditionele communie heeft een (redelijk lange) voorbereidingsfase. Het vieringsmoment zelf kan twee uur duren, het feest nadien…tja, dat kies je zelf.
Maar misschien krijg je al betekenis genoeg door gewoon een verhaal te vertellen, een lied te spelen, een zandkasteel te bouwen. Dat hoeft geen uren te duren. Een sprong uit een vliegtuig (voor: fase 1, na: fase 2), om maar iets te noemen, duurt ook niet zo lang.
En wanneer je dat wel wil, er veel tijd aan spenderen, waarom dan geen zoektocht, een wandeling, rondvaart of bezoek aan een speciale plek? En nog wat langer: een kampeertocht, citytrip, samen een boomhut bouwen, een nachtelijke dropping of een dapperheidsparcours. Of bedenk iets waarbij je kind duidelijk moet tonen dat het zelfstandig(er) is en (al wat meer) verantwoordelijkheid kan opnemen. Goed voor dat zelfvertrouwen ook. Net zoals een activiteit om een angst te overwinnen: opnieuw op dat paard kruipen, toch eens in het donker gaan wandelen of een grot verkennen.

Misschien kan vrijwillig voorlezen in de bib of een paar uren (of dagen/weken/maanden) helpen in een rusthuis zo’n overgang markeren… bij oudere kinderen. Voorlezen kunnen ze misschien nog niet zo goed in een eerste leerjaar. Maar zie hierboven: niks moet op het moment dat het zou moeten.

Het hangt er dus allemaal van af wàt je zou willen doen…

4. En wat zou dàt dan moeten zijn?

Hmm, geen gemakkelijke vraag. Dat waarrond deze hele tekst draait. En onze queeste.
Wat voor ons belangrijk is, is dat daarom niet voor iemand anders.
Symboliek, diepgang en een blijvende herinnering zijn enkele fundamentele kenmerken die wij in zo’n overgangsmoment zouden willen stoppen. Het moet een moment zijn waarbij teruggekeken wordt op wat voorbij is, even stilgestaan bij wat komt en het mag zeker niet te vluchtig zijn. Een once-in-a-lifetime-experience. Iets waarover we nog kunnen praten, maanden of zelfs jaren nadien. Oh, en iets wat we samen kunnen beleven.

Dat kan dus vanàlles zijn. Zolang het maar betekenis heeft voor ons.

Uiteraard verwachtten jullie hier een paar voorbeelden, misschien zelfs uitgewerkte dagplanningen en gebruiksklare teksten. Het spijt me. Dat kan niet.
Net omdat het zo persoonlijk is. Uit een vliegtuig springen kan een gigantische symbolische waarde en betekenis hebben voor de ene, voor de andere is het slechts oppervlakkig vertier. Samen een lied schrijven en brengen op een familiefeest is een fantastisch en beklijvend proces voor wie muziek belangrijk vindt, maar een beetje te ver gezocht voor wie geen muzikaal talent heeft.

Maar, ok,  laat ik enkele ideeën opsommen. Misschien inspireren ze jou wel. De betekenis moet je er echter zelf nog aan toevoegen.

Combineer, verander, pas aan en vooral: vul aan en deel.

Kort – geen of weinig voobereiding

  • Laat ballonnen op: witte, felgekleurde, speciale. Hang er kaartjes aan met boodschappen (voor iemand anders, voor het kind, het gezin,… )
  • Plant een boom, bloemen of planten. Eventueel op een belangrijke plaats voor jullie. Of verspreid bloemenzaad als wildzaaier. Hang er een boodschap aan.
  • Pay it forward of RAK er samen op los. De wereld wordt er beter van, één random act of kindness at a time. Het creëert verbondenheid en je laat anderen delen in je vreugde. Inspiratie of voorbeelden in het RAK-boek (zie bronnen, onderaan deze tekst) en online op verschillende RAK-communities.
  • Geef mekaar een (klein) cadeau met een grote symbolische waarde: een hangertje met een persoonlijke boodschap in gegraveerd, of – waarom niet – een instrument met daarop iets betekenisvols. Als het kind muzikant is, that is. Onze dochter zou je weinig plezier doen met pakweg een klarinet, hoe mooi en persoonlijk de gegraveerde boodschap erin ook is.
    Voor de durvers, en liefst enkel bij meerderjarige kinderen: laat een bij mekaar passende tattoo zetten. De gedeelde pijn = verbondenheid. En eeuwig respect van zoon-/dochterlief. Hoop ik dan maar…
  • Creëer een herinneringendoos: zoek samen uit welke tekeningen, boodschappen, voorwerpen hierin een plek krijgen. Denk aan knuffeldieren, eerste papflesjes of de tanden die de tandenfee niet meenam. Materiaal is al voorhanden, de symboliek en de betekenis zit ‘m in het samen doen en erover nadenken (hoe was het, wat is veranderd, wat is voorbij,…). Oh, of een tijdscapsule.
  • Schrijf een brief of mail naar zoon/dochter. Waarin je overloopt hoe hij/zij was en nu is. Hoe je de toekomst ziet. Wat je hem/haar toewenst en wat je liever niet zou willen. Een boodschap van je kind voor zijn of haar toekomstige zelf. Lees die eventueel (samen) voor.

Middellang – met voorbereiding

  • Ga erop uit, samen met het gezin of zelfs de hele familie en zoek samen schelpen op het strand, blaadjes en takken in het bos, … . Samen iets doen = verbondenheid creëren. Iedereen maakt er deel van uit, we horen bij elkaar.
  • Breng een moeilijke taak tot een goed einde. Alleen of samen. Laat enkele moeilijke opdrachten mekaar opvolgen, link de opdrachten met een gebeurtenis uit het verleden of iets waar je naar uit kijkt in de toekomst. Sluit af met een bang. Creëer je eigen hoogtepunt.
  • Maak (samen/op voorhand) een collage, presentatie of album met de hoogtepunten uit jullie leven. Geef ook ruimte aan knutselwerken en tekeningen die je bewaard hebt.
  • Steek een kampvuur aan, vertel verhalen, spreek wensen uit. Verbrand eventueel letterlijk negatieve zaken uit het verleden. Eet samen marshmallows.
  • Schrijf samen een verhaal. Of maak een stripverhaal. Al dan niet rechtstreeks op de muur.
  • Ruim op. Gooi weg wat niet langer een plek moet krijgen en creëer ruimte voor het nieuwe. Doe het bewust en samen.
  • Maak een puzzel die stilaan (na enkele dagen, weken, maanden) vorm krijgt. De boodschap op die puzzel kan erg persoonlijk of verrassend zijn: de bestemming van en (symbolisch) verrassende citytrip, de plek waarop je een feest organiseert, een tekst of zelfgemaakt kunstwerk.
  • Eentje om in (kleine) groep te doen: een dag lang doen de kinderen allerlei proeven waarmee ze aantonen dat ze moedig zijn, verantwoordelijkheid kunnen opnemen, doorzetten wanneer het moeilijk gaat, kunnen samenwerken, respect tonen en delen met anderen. Bij elke geslaagde proef krijgen ze een symbool of stempel. Wanneer alle proeven afgewerkt zijn, kan je met een ceremonie de kinderen ‘vieren’ en de dag met een feest, fuif, maaltijd,.. afsluiten.

 

Lang – met veel voorbereiding

  • Maak samen een kunstwerk, een boomhut, start een bouwproject. Leg een vijver aan, zet een stuk aan je huis, fix een kippenhok of een extra slaapkamer. Allemaal manieren om de creativiteit, handigheid en verbondenheid te tonen.
  • Ga op zoek naar de roots van je kind. Wie waren grootouders, overgrootouders enz.? Lijken ze op hem of haar? Wat deden ze, hoe kunnen ze inspireren? De gezamelijke zoektocht naar  die voorouders kan voor meer verbondenheid, herkenning en diepgang zorgen.
  • Maak een (grote of kleine) trip naar een plek die herinneringen oproept. Huur na al die jaren nog eens datzelfde appartementje aan zee (keer terug naar ‘vroeger’), bezoek samen het bos waar jullie zowat elke vakantie doorbrachten. Delen jullie eenzelfde interesse, bvb. geschiedenis: ga dan samen naar Rome of Athene. Misschien gewoon met één van de ouders, of met een andere belangrijke persoon (peter, meter, grootouder, buurman als voorbeeldfiguur). Zorg daar voor quality time en haast je niet om rap-rap alles ‘af te werken’. Tijd krijgen, dat is vaak ook een cadeau.
  • Nodig mensen uit die (vroeger en nu) een belangrijke plaats hebben (gehad) in het leven van je kind: vroegere buurjongens, de kleuterjuf, de leidster van de jeugdbeweging, de bomma en de beste vriendinnen. Laat hen elk iets ‘speciaals’ doen voor hem/haar. Je kan hen vrij laten of een opdracht geven (schrijf een brief, maak samen iets, bedenk een activiteit die jullie nu samen kunnen doen,…).
  • Doe een zoektocht. Verzamel op een aantal belangrijke punten aanwijzingen, of laat daar belangrijke personen (zie hierboven) wachten met een opdracht. Pik alles en iedereen op en rij samen naar een leuke plek. Eet samen.
  • Plan drie bezoeken: eentje aan een plek die het verleden voorstelt (het ziekenhuis waar je kind zo lang gerevalideerd heeft, de kleuterschool of crèche, het huis waar jullie vroeger woonden, …), eentje van het heden en eentje van de toekomst (de stad waar de nieuwe school is, de plek waarnaar jullie verhuizen, de stageplaats,…). Spreek, als dat kan, ook af met de mensen die verantwoordelijk zijn of waren: de kinderverzorgster, een oude juf, de sportinstructeur, de stagementor,….

 

Er zijn zoveel mogelijkheden. Wij zijn er zelf ook nog niet helemaal uit.
Maar we hebben tijd, zelfs wanneer we beslissen om toch/ook een feest te doen in april/mei/juni… .

Tot slot: nog enkele opmerkingen. Bemerkingen, eerder.

  • Zorg voor activiteit, cadeau of bezoek dat aangepast is aan de leeftijd van je kind. Ook het karakter, de interesses en de relatie zullen bepalend zijn voor jullie keuze.
  • Pas de taal aan, indien nodig. Schrijf teksten, liedjes, instructies of opdrachten in een taal die je kind begrijpt. Beeldtaal is prima, maar de boodschap moet ook overkomen en de dieperliggende betekenis duidelijk.
  • Wil je toch nog een katholieke/vrijzinnige/andere viering, dan kan je deze activiteiten daarmee combineren. Het ene sluit het andere niet uit!
  • Jij beslist. Kies wat bij jou/jullie past en schrap de rest. Succes!

Wat bronnen en achtergrondinfo:

 

 

Graag gelezen en zin in meer?
Klik op de drie streepjes op de startpagina. Mijn wereld gaat voor je open!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s